BOLESŁAWIEC
Miasto Ceramiki

Odrestaurowana starówka w Bolesławcu. fot. GM

Dzięki położonym wokół Bolesławca bogatym naturalnym pokładom glin miasto stało się silnym i znaczącym w Europie ośrodkiem ceramicznym. Początki garncarstwa sięgają zapewne wczesnego średniowiecza, a pierwsze wiadomości źródłowe dotyczące garncarzy pochodzą z 1380 r. Z roku 1511 pochodzi pierwsza notatka o istnieniu cechu garncarzy, choć organizacja ta z pewnością powstała dużo wcześniej. Cech zrzeszał tylko pięciu mistrzów garncarskich, a ograniczenie liczby warsztatów cofnięte zostało dopiero pod presją rządu w 1762 r. Garncarnie zlokalizowane były na Górnym i Dolnym Przedmieściu. Na pozostałości jednej z nich natrafiono w 2007 r. podczas badań archeologicznych prowadzonych przy ul. Piaskowej. Wydobyto wówczas 18 000 fragmentów ceramiki pochodzących z XVI-XVII w., z których udało się zrekonstruować 101 naczyń. Wśród nich znalazły się m.in. dzbany pokryte szkliwem kobaltowym z dekoracją nakładkową plastyczną, potwierdzające kronikarski opis z 1612 r. dotyczący przekazania tego typu naczynia przez bolesławieckiego burmistrza Namslera na dwór królewski w Pradze.

Do grupy rzadko spotykanych siedemnastowiecznych bolesławieckich naczyń o wysokich walorach artystycznych, dekorowanych nakładkami plastycznymi, należy tzw. „Skarb bolesławiecki” – prezentowana w Muzeum Ceramiki w Bolesławcu kolekcja 9 bogato zdobionych naczyń, pozyskana ze zbiorów prywatnych w latach 2012-2013.

Pod koniec XVII w. w Bolesławcu zaczęto wytwarzać butle i dzbany w kształcie melona o żeberkowanych brzuścach, pokryte szkliwem ziemnym o barwie brązowej. Upowszechniła się też nowa technika zdobienia: na pokrytych brązowym szkliwem naczyniach umieszczano, kontrastowe kolorystycznie, nakładki z białej glinki o motywach roślinnych, kwiatowych, heraldycznych, religijnych oraz figuralnych. Poszerzono też asortyment wyrobów – wytwarzano m.in. dzbanki do kawy i herbaty, mleczniki, dzbanuszki czy puzdra.

W okresie klasycyzmu, dzięki działalności C.D.F. Bacha i J.G. Altmanna, pojawiły się nowe wzory dekoracji, nazywane etruskimi oraz receptury masy kamionkowej wypalającej się na biało, przypominającej porcelanę, a szkodliwe szkliwo ołowiowe zostało zastąpione bezpieczniejszym szkliwem skaleniowym.


Wiadukt w Bolesławcu. fot. GM
Wiadukt w Bolesławcu. fot. GM

Około roku 1882 w Bolesławcu pojawiła się dekoracja stempelkowa, która stała się symbolem współczesnej miejscowej ceramiki. Na naczyniach za pomocą stempelka z gąbki tworzono powtarzalne wzory złożone z kropek, rozetek lub pawich oczek początkowo w kolorze kobaltu, później również w tonacji ugru, czerwieni czy chromowej zieleni.

Nowy rozdział w rozwoju bolesławieckiej kamionki nastąpił w 1897 r. wraz z otwarciem w Bolesławcu Zawodowej Szkoły Ceramicznej. Pod kierunkiem dr. W. Pukalla z Berlina, a następnie E. Berdela, rozpoczęto tu kształcenie przyszłych garncarzy w zakresie zarówno technologicznym, jak i artystycznym. Pojawiły się nowe formy, techniki i wzory zdobnicze, m.in. złocenia, malatury emaliami, intarsje, malatury podszkliwne i naszkliwne. Wprowadzono szkliwa zaciekowe, krystaliczne, matowe i lustrowe oraz galwanizację. Stosowano technikę natrysku przy użyciu aerografu i szablonu. Dzięki współpracy ze szkołą ceramiczną działalność rozwinęły miejscowe zakłady: A. Seifferta, K. Randhahna, H. i E. Reinholdów, R. Burdacka, J. Paula i K. Wernera.

Po II wojnie światowej proces ponownego uruchomienia zakładów był trudny i długotrwały. Pierwsze fabryki rozpoczęły działalność dzięki zaangażowaniu T. Szafrana - wybitnego artysty ceramika, wykładowcy w weimarskiej Szkole Rzemiosła Artystycznego, kierowanej przez Henry’ego van de Velde oraz profesora Państwowej Szkoły Przemysłu Artystycznego w Krakowie. Nawiązana na początku lat 50. XX w. współpraca z wrocławską Państwową Wyższą Szkołą Sztuk Plastycznych pozwoliła na utrzymanie wysokiego poziomu artystycznego i technologicznego wyrobów produkowanych w niektórych bolesławieckich zakładach.

Obecnie w Bolesławcu i jego okolicach działa wiele firm ceramicznych. Sięgają one nie tylko do historycznych wzorów, ale stworzyły też wiele nowych, oryginalnych form i dekoracji.

Tekst opracowany i przygotowany przez Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Mury obronne w Bolesławcu. fot. GM
Park miejski, panorama 360*, fot. GM
Międzynarodowe Centrum Ceramiki - Bolesławiecki Ośrodek Kultury w Bolesławcu oraz "Bolesławiecki Biurowiec" w tle ul. Adama Asnyka, fot. GM
Bolesławiecki Ośrodek Kultury - Międzynarodowe Centrum Ceramiki, panorama 360*, fot. GM
Starówka w Bolesławcu, czerwiec 2020 r., fot. GM
Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w Bolesławcu, czerwiec 2020 r., fot. GM
Zabytkowa Ceramika Bolesławiecka ze zbiorów Muzeum Ceramiki w Bolesławcu, fot. GM